Có những cuốn sách không chỉ để đọc, mà để sống cùng. “Đi tìm lẽ sống” (tên gốc: Man’s Search for Meaning) của Viktor E. Frankl là một cuốn sách như thế. Ra đời từ những trải nghiệm tận cùng của con người trong các trại tập trung Đức Quốc xã, đây là một trong những tác phẩm có sức ảnh hưởng sâu sắc nhất của thế kỷ XX về ý nghĩa của sự tồn tại.
Đôi nét về tác giả
Viktor Emil Frankl (1905–1997) là một bác sĩ tâm thần, nhà thần kinh học người Áo và là người sáng lập trường phái Liệu pháp ý nghĩa (Logotherapy) – đôi khi được gọi là trường phái phân tâm học thứ ba của Vienna, sau Freud và Adler. Trong Thế chiến thứ hai, ông bị giam giữ tại nhiều trại tập trung, trong đó có Auschwitz, và mất gần như toàn bộ người thân. Chính từ những năm tháng kinh hoàng ấy, ông đã đúc kết nên một triết lý sống vừa khoa học vừa nhân văn, được trình bày trong cuốn sách này.
Nội dung chính của cuốn sách
Cuốn sách gồm hai phần. Phần thứ nhất là những hồi ức chân thực của Frankl về cuộc sống trong trại tập trung. Ông không kể lại sự tàn bạo một cách đẫm máu, mà quan sát đời sống nội tâm của con người khi bị đẩy đến ranh giới cuối cùng của đau đớn và tuyệt vọng. Ông nhận ra một điều: ngay cả khi bị tước đoạt mọi thứ, con người vẫn còn lại một quyền tự do cuối cùng – quyền lựa chọn thái độ của mình trước hoàn cảnh.
Phần thứ hai giới thiệu về Logotherapy – liệu pháp tâm lý đặt việc tìm kiếm ý nghĩa làm động lực căn bản của con người. Frankl cho rằng con người có thể tìm thấy ý nghĩa cuộc sống theo ba cách: qua công việc và những điều ta tạo ra, qua tình yêu và những trải nghiệm, và qua thái độ ta chọn khi đối diện với khổ đau không thể tránh khỏi.
Thông điệp sâu sắc
Thông điệp lớn nhất của cuốn sách có thể gói gọn trong câu nói nổi tiếng mà Frankl mượn từ Nietzsche: người nào có một lý do để sống thì có thể chịu đựng được hầu như mọi hoàn cảnh. Khổ đau là điều không ai mong muốn, nhưng cách ta mang vác khổ đau lại có thể trở thành một thành tựu tinh thần. Ý nghĩa cuộc sống không phải là thứ được ban phát sẵn, mà là điều mỗi người phải tự khám phá và kiến tạo cho riêng mình.
Cảm nhận và đánh giá
Điều khiến “Đi tìm lẽ sống” trở nên đặc biệt là tính chân thực và chiều sâu. Đây không phải là một cuốn sách triết lý khô khan, cũng không phải những lời động viên sáo rỗng. Mọi điều Frankl viết đều được đánh đổi bằng chính sinh mệnh và trải nghiệm của ông. Vì thế, từng trang sách vừa nhẹ nhàng vừa có sức nặng của một chứng nhân lịch sử.
Đối với những ai đang đi qua giai đoạn khó khăn, mất phương hướng hay hoài nghi về giá trị cuộc sống, cuốn sách như một người bạn lặng lẽ nhắc rằng: ngay cả trong đau khổ, cuộc sống vẫn có thể mang ý nghĩa. Đây là một tác phẩm đáng đọc đi đọc lại, bởi mỗi lần đọc, ở mỗi giai đoạn khác nhau của cuộc đời, người ta lại cảm nhận được một tầng ý nghĩa mới.
Lời kết
“Đi tìm lẽ sống” không trả lời thay chúng ta câu hỏi “ý nghĩa cuộc đời tôi là gì”, nhưng nó trao cho người đọc niềm tin rằng câu hỏi ấy luôn có câu trả lời, và mỗi người đều có thể tìm thấy nó theo cách riêng. Đó là lý do vì sao, sau hơn nửa thế kỷ, cuốn sách vẫn tiếp tục lay động và chữa lành trái tim của hàng triệu con người trên khắp thế giới.